አስም

አስም የአየር ቧንቧ መቀላሉ ሲቆጣ እና አየር እንደልቡ ከሳንባ መውጣት ሲከብድ  የሚፈጠር ህመም ነው። መንስኤው ይህ ነው ብሎ ባይገለጽም ብዙ መንገዶች አስም እንዲፈጠር አስተዋጾ ያረጋሉ። አስም አብዛኛውን ጊዜ በልጅነት የሚጀምር ቢሆንም አዋቂዎች ላይም ሊከሰት ይችላል ለአስም መፈጠር አስተዋጾ ሚያረጉ ብዙ ነገሮች አሉ ከነዚህም ውስጥ፡-

• በዘር
• በልጅነት የተደጋገመየ አየር ቧንቧ ኢንፌክሽን(ጉንፋን)
• አቧራ እና ብናኝ የበዛበት ሁኔታ ላይ መኖር
• በልጅነት ለከሰል ፤ ለትንባሆ እና ለሌሎች ጭሶች መጋለጥ ይገኙበታል።

አስም በየጊዜው የሚባባስ ህመም ሲሆን ይህንንም የሚቀሰቅሱት ነገሮች ከሰው ሰው ሊለያዩ ይችላሉ በተደጋጋሚ ሚታዩት ቀስቃሾች የሚከተሉት ናቸው።

• መጥፎ ጠረን
• ጉንፋን እና ሌሎች የአየር ቧንቧ ኢንፌክሽኖች
• ቅዝቃዜ
• ከባድ የሆነ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ
• አቧራ
• የመቡነን ባህሪ ያላቸው እጽዋት

• ማፈን
• ሲርሲር የሚል ድምጽ ማውጣት
• ደረቅ ሳል
• ትንፋሽ ማጠር
• በትንፋሽ መቆራረጥ ምክንያት ለማውራት መቸገር

አስም መኖሩን ለማጣራት  ትንፋሽን ወደ መሳሪያው በመንፋት የሚደረግ ምርመራ አለ ነገር ግን በሃገራችን ይህ መሳሪያ የተወሰኑ ቦታዎች ብቻ የሚገኝ በመሆኑ አስም ከታማሚዎች ምልክት በመነሳት በሃኪሞች የሚገኝ ህመም ነው አስም በሚቀሰቀስበት ጊዜ የቀሰቀሰውን ለመለየት እንዲሁም ሌሎች በሽታዎች ያለመኖራቸውን ለመለየት የደም ምርመራ፣አክታ እና ራጅ (ኤክስ ሬይ) ሊታዘዝ ይችላል።

አስም ያለበት ሰው ከበሽታው ሙሉ በሙሉ መዳን አይችልም ነገር ግን የአስም መባባስ መቀነስ ይቻላል ይህም ቀስቃሽ ነገሮችን በመለየት(ከላይ የተጠቀሱትን) እና በማስወገድ የሚደረግ ነው

• ትንባሆ አለማጨስ
• በመጠኑ የሚደረግ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ
• በሃኪም የታዘዙትን መድሃኒቶች ትክክል በሆነ መንገድ መጠቀም
• በቅዝቃዜ ጊዜ እና ጉንፋን የተያዘ ሰው አካባቢያችን ላይ ሲኖር ማስክ በመጠቀም የህመሙን መባባስ መከላከል ይቻላል።

አስም በአስከፊነቱ እና ምን ያህል ይቀሰቀሳል በሚለው በደረጃ ይከፈላል ይህም በሃኪሞ የሚደረግ ነውቀለል ያለ እና አብዛኛውን ጊዜ የማይደጋገም አስም ካለ በሚነሳበት ጊዜ ብቻ የሚጠቀሙት በአፍ የሚነፋ መድሃኒት አለ። ይህም ሳልቡታሞል (salbutamol) ይባላል ይህን መድሃኒት በሳምንት ከ 2 ጊዜ በላይ መጠቀም ከኖረቦት አስሞ ጫን ያለ ስለሆነ ወደ ሃኪሞ በመሄድ በየቀኑ የሚወሰደውን ሌላኛውን በአፍ የሚነፋ መድሃኒት (beclomethasone, budesonide, Symbicort) መውሰድ ይኖርቦታል እነዚህ መድሃኒቶች አፍ ላይ ቁስለት የማምጣት ጎንዮሽ ጉዳት ሊኖራቸው ስለሚችል ከተጠቀሙ በኋላ አፍን መጉመጥመጥ ይምከራል።

አፍ ላይ ሚነፉ መድሃኒቶች አወሳሰድ፡-

1. መድሃኒቱ ያለበትን እቃ በደንብ መነቅነቅ እና መበጥበጥ
2. አየር ከሳንባ ሙሉ በሙሉ ማውጣት
3. አፍን የመድሃኒቱ አፈሙዝ ላይ በደንብ መድፈን
4. መድሃኒቱን ወደ አፍ መንፋት እና በደንብ አየር ወደ ሳንባ መሳብ
5. ቀጣይ ሁለተኛ ከመንፋቶ በፊት ከ 3-4 ጊዜ አየር ወደ ውስጥ ማስገባት እና ማስወጣት