ስኪዞፍሬንያ

ስኪዞፍሬንያ(በተለምዶ እብደት የምንለው ህመም) በአካል እና በአእምሮ ደህንነት ላይ ከፍተኛ ተጽእኖ ያለው የአእምሮ ህመም ነው። እንደ ሃሳብ፣ ትውስታ፣ ስሜት እና ባህሪ ባሉ ነገሮች ላይ ጣልቃ በመግባት አንጎል በትክክል እንዳይሰራ ይረብሸዋል። በዚህም ምክንያት በዕለት ተዕለት የማህበራዊ እና የስራ ሕይወት ላይ ጉዳት ያደርሳል። ያልታከመ ስኪዞፈሪንያ ብዙውን ጊዜ ግንኙነቶችን(ሙያዊ ፣ ማህበራዊ ፣ የፍቅር እና ሌላ) ያበላሻል። ስኪዞፍሬንያ በአለም አቀፍ ደረጃ ከ100,000 ሰዎች ውስጥ 221 ሰዎችን ይጎዳል። ብዙውን ጊዜ በወንዶች ላይ ከ15-25 ባለው እድሜ እንዲሁም በሴቶች ላይ ደሞ ከ25-35 ባለው የእድሜ ክልል ላይ የሚጀምር ህመም ነው። ስኪዞፍሬንያ የእድሜ ልክ በሽታ ነው ሙሉ በሙሉ ከህመሙ የሚፈውስ መድሃኒት የለም ታማሚዎችም በተለያዩ ጊዜያት ህመሙ ሊያገረሽባቸው እና ሆስፒታል ተኝተው መታከም ሊጠበቅባቸው ይችላል። ነገር ግን ያሉትን የህክምና አማራጮች በትክክል በመከተል እንደ ማንኛውም ሰው ሙያዊ እና ማህበራዊ ጉዳዮችን በመተግበር ጠቃሚ ዜጋ መሆን ይቻላል።

• ዶፓሚን የተሰኘው ንጥረነገር መዛባት በተለይም መጠኑ ሲበዛ የሚፈጠር የአንጎል ስራ መዛባት
• ከወሊድ በፊት የጽንሱን አንጎል ላይ ጉዳት መድረስ
• በአስተዳደግ ላይ የሚኖር ከፍተኛ የአእምሮ ጕዳት የሚያደርስ ኩነት
• በዘር መጋለጥ(አንድ ወላጅ ሲጠቃ ልጆች ከ 10-12% በህመሙ የመጠቃት እድል አላቸው )

• በእርግዝና ጊዜ የሚፈጠሩ እና ወደ ጽንሱ የሚሄደውን የደም መጠን የሚቀንሱ ህመሞች
• እንደ ማሪዋና ያሉ እደንዛሽ እጾች
• በቤተሰብ ውስጥ የታመመ ሰው መኖር
• ጤናማ ያልሆነ አስተዳደግ

ብዙ ሰዎች የስኪዞፍሬሪንያ ምልክቶች እንዳላቸው ሊገነዘቡ አይችሉም ነገር ግን በዙሪያ ያሉ ሰዎች ምልክቱን ይለያሉ

• ዲሉዥን፡- የተሳሳቱ መሆናቸውን የሚያሳዩ ብዙ ማስረጃዎች ቢኖሩም የሚታመኑ የውሸት እምነቶች ናቸው። ለምሳሌ፣ አንድ ሰው የሚያስቡትን፣ የሚናገሩትን ወይም የሚያደርጉትን እየተቆጣጠረ ነው ብለው ማሰብ።
• ቅዠቶች(ሃሉሲኔሽን)፡- ለሌላው ሰው የማይሰማ ድምፅ መስማት፣ለሌላው ሰው የማይታይ ነገር ማየት፣ ለሌላው ሰው የማሸተውን ነገር ማሽተት እና ወዘተ ናቸው።
• ያልተደራጀ ወይም ወጥነት የሌለው ንግግር ማደረግ፦ ይህ ከሃሳብ መዘበራረቅ እና በአንድ ርእስ ላይ መቆየት ካለ መቻል የሚመጣ ችግር ነው።
• ያልተደራጁ ወይም ያልተለመዱ እንቅስቃሴዎች፦ በአካባቢዎ ካሉ ሰዎች ከሚጠብቁት በተለየ መንገድ መንቀሳቀስ። ለምሳሌ፣ ያለ ግልጽ ምክንያት ብዙ ጊዜ መዞር፣ ወይም ብዙም መንቀሳቀስ።

•      አሉታዊ ምልክቶች፡
  

• ፊት ላይ የሚታይ ስሜትን የሚገልጽ ነገር ያለመኖር
• ከፍተኛ ጸጥታ ውስጥ መግባት
• ምንም እንቅስቃሴ ያለማድረግ
• ደስታ ማጣት ናቸው።
• ንጽህናን ያለመጠበቅ
• በህመሙ ምክንያት ሙያዊ፣ ማህበራዊ እና የፍቅር ግንኙነት ላይ ተጽኖ መፈጠር

መድሃኒቶች ስኪዞፍሬኒያ በዋናነት በመድሃኒት የሚታከም ነው መድሃኒቶቹም:

• Haloperidol, Risperidone, Olanzapine, Quetiapine, clozapine
• Diazepam (እንቅልፍ ላይ ችግር ሲኖር እና ታካሚው ከፍተኛ መረበሽ ሲኖረው የሚወሰድ መድሃኒት ነው)

• የንግግር ህክምና
• የኤለክትሪክ ሾክ ህክምና- ይህ ባጣም ከባድ የሆነ ህክምና ነው፣ በመሆኑም መድሃኒቶች ተሞክረው በዛ የማይስተካከል ሲሆን የሚወሰድ የመጨረሻ አማራጭ ነው።